بلبرینگ تایم ۴۰۵ و پارس؛ علائم خرابی، کد VKM 13100 و مقایسه برندها
· ۱۲ دقیقه مطالعه

تسمه تایم پژو ۴۰۵، پارس و سمند با موتور XU7 کار هماهنگی میللنگ و میلسوپاپ را انجام میدهد. کنار این تسمه، یک غلتک سفتکن هم هست که کشش تسمه را ثابت نگه میدارد. اگر بلبرینگ این غلتک خشک شود، زوزه بکشد یا گیر کند، همان تسمهای که باید موتور را نجات بدهد ممکن است پاره شود یا دندانه رد کند.
در این راهنما میخوانید غلتک سفتکن تسمه تایم چیست، علائم خرابیش کدام است، چه زمانی باید همراه تسمه عوض شود و چطور آن را بررسی کنید. بعد بلبرینگ CARISMA با کد VKM 13100 را معرفی میکنیم، چهار برند رایج بازار ایران را مقایسه میکنیم و کدهای معادل را برای خرید میآوریم.
غلتک سفتکن تسمه تایم چه کاری انجام میدهد؟
در موتور XU7، تسمه تایم نیروی میللنگ را به میلسوپاپ میرساند و معمولاً واتر پمپ را هم میگرداند. این تسمه باید نه شل باشد که بلغزد یا دندانه رد کند، و نه آنقدر سفت که به بلبرینگ و خود تسمه فشار بیاورد. غلتک سفتکن (tensioner) این کشش را تنظیم و حفظ میکند.
کد VKM 13100 در منابع فنی بهعنوان غلتک سفتکن دستی تسمه تایم شناخته میشود، نه هرزگرد ثابت. فرق این دو این است:
- غلتک سفتکن: جای نصبش طوری است که میتوان کشش تسمه را تنظیم کرد. در موتور XU7 این تنظیم معمولاً دستی است.
- هرزگرد ثابت: فقط مسیر تسمه را هدایت میکند و کشش را عوض نمیکند.
هر دو قطعه روی مجموعه تایم کار میکنند و هر دو اگر گیر کنند میتوانند تسمه را پاره کنند؛ اما کد و شکلشان یکی نیست. پیش از خرید، قطعهی بازشده از خودرو را با نمونه نو مقایسه کنید.

عکس: The RedBurn، ویکیمدیا کامنز، CC BY-SA 4.0، بدون برش؛ تغییر اندازه. این عکس یک تابلوی آموزشی گیتس است و نقشه دقیق موتور XU7 نیست. در موتور XU7 سفتکن معمولاً دستی است، نه هیدرولیکی.
علائم خرابی بلبرینگ تایم ۴۰۵
بلبرینگ سفتکن معمولاً کمکم خراب میشود. این نشانهها را جدی بگیرید:
- صدای زوزه، جیرجیر یا خرخر از جلوی موتور: بهخصوص هنگام استارت سرد یا بالا رفتن دور موتور. صدا از پشت قاب تایم میآید، نه از تسمه دینام.
- شل شدن، افتادگی یا نوسان تسمه تایم: کشش ثابت نمیماند.
- سایش نامنظم روی تسمه: لبه ریشریش، ترک یا رد غیرعادی روی دندانهها.
- لرزش یا بازی داشتن غلتک: بلبرینگ لق شده است.
- افت کشش یا بد کار کردن موتور: اگر تسمه کمی جابهجا شود، زمانبندی بههم میخورد.
- گیرپاژ و پارگی ناگهانی تسمه: خطرناکترین حالت است. در موتور XU7 پاره شدن تسمه میتواند به سوپاپ و پیستون آسیب بزند.
صدای جلوی موتور همیشه از سفتکن تایم نیست. تسمه دینام، هرزگرد دینام و بلبرینگهای دیگر هم ممکن است زوزه بکشند. راهنمای تسمه دینام ۴۰۵، پارس و سمند را هم ببینید تا این دو را با هم اشتباه نگیرید. تشخیص نهایی را به مکانیک بسپارید.
چه زمانی بلبرینگ تایم را عوض کنیم؟
بهترین زمان، همزمان با تعویض تسمه تایم است. باز کردن قاب تایم اجرت دارد؛ اگر فقط تسمه را عوض کنید و سفتکن کهنه بماند، بلبرینگ فرسوده ممکن است تسمه نو را هم خراب کند.
عدد دقیقی که برای همه یکسان باشد وجود ندارد و مرجع اصلی دفترچهی خودرو و نظر مکانیک است. منابع ایرانی برای تسمه تایم موتور XU7 معمولاً بازهای حدود ۵۰ تا ۸۰ هزار کیلومتر، یا حداکثر حدود سه تا چهار سال را میگویند؛ در ترافیک سنگین و رانندگی با دور بالا این بازه کوتاهتر میشود. غلتک سفتکن را در همین سرویس بررسی و معمولاً عوض میکنند.
این موارد هم تعویض را جلو میاندازند:
- صدای بلبرینگ، لق بودن یا سفت چرخیدن غلتک
- روغنریزی کاسهنمد میللنگ یا میلسوپاپ که تسمه را چرب کند
- تسمهای که بیش از حد سفت بسته شده و به بلبرینگ فشار آورده است
چون تسمه تایم در موتور XU7 معمولاً واتر پمپ را هم میگرداند، در همان سرویس وضعیت واتر پمپ را هم چک کنید. اگر نشتی دارد یا سخت میچرخد، بهتر است همراه تسمه و سفتکن عوض شود.
اگر همزمان سرویس تسمههای دیگر را هم انجام میدهید، راهنمای تسمه تایم پراید و تیبا هم برای خانوادهی سایپا به کار میآید؛ فقط بهیاد داشته باشید کد و شکل سفتکن پراید با ۴۰۵ یکی نیست.
بلبرینگ تایم را چطور بررسی کنیم؟
- بازدید روی خودرو: مکانیک قاب تایم را باز میکند، کشش تسمه را میبیند و غلتک را از نظر لقی، روغنزدگی و صدای غیرعادی بررسی میکند.
- چرخش با دست: غلتک بازشده باید نرم و یکنواخت بچرخد. گیرکردن، زبری، صدای خشخش یا بازی محوری یعنی قطعه عمرش تمام شده است.
- ظاهر آببند: کاسهنمد یا واشر رنگی دور بلبرینگ نباید خشک، ترکخورده یا روغنیِ غیرعادی باشد.
- وضعیت تسمه: ترک، ریشریش شدن لبه و جای سایش غیرعادی میتواند به سفتکن یا هرزگرد مربوط باشد.
اگر ابزار و تجربه این کار را ندارید، غلتک را خودتان از روی موتور باز نکنید؛ تنظیم دوباره تایم کار حساسی است.
بلبرینگ تایم CARISMA کد VKM 13100 در سرچراغ
مشخصات زیر از صفحهی محصول سرچراغ گرفته شده است:
- نام: بلبرینگ تسمه تایم CARISMA کد VKM 13100 مناسب موتور XU7 پژو ۴۰۵، پارس و سمند
- برند: CARISMA، نو، تکعددی، بدنهی فلزی
- نوع قطعه: غلتک سفتکن تسمه تایم
- موتور: XU7 و XU7P
- سازگاری ثبتشده: پژو ۴۰۵، پارس XU7، پارس XU7P، پارس ELX، پارس LX و سمند LX
- قیمت در زمان نگارش: ۱٬۳۳۶٬۵۰۰ تومان با تخفیف از ۱٬۵۴۵٬۰۰۰ تومان
- موجودی: موجود
طبق توضیح صفحه، این قطعه برای نسخههای TU5 در پارس یا ۴۰۵ و برای موتور EF7 سمند ملی مناسب نیست و آن موتورها قطعهی دیگری میخواهند. بعضی فروشگاهها همین کد را برای سورن با موتور XU7 هم نوشتهاند، ولی این مدل در سازگاری صفحهی سرچراغ نیامده است؛ اگر سورن دارید، پیش از سفارش با پشتیبانی هماهنگ کنید.
بلبرینگ تسمه تایم CARISMA کد VKM 13100 مناسب موتور XU7 پژو 405، پارس و سمند۱٬۳۳۶٬۵۰۰
عکس: تصویر کالای فروشگاه سرچراغ؛ مربوط به محصول معرفیشده. روی خود غلتک عبارت Carisma و کد VKM13100 حک شده است.
مقایسهی برندهای بلبرینگ تایم در بازار ایران
کد VKM 13100 در اصل شمارهی فنی SKF است و در بازار ایران بهعنوان کد مشترک این غلتک شناخته میشود. مقایسهی زیر از کاتالوگهای فنی و صفحههای فروش ایرانی آمده است، نه از آزمایش آزمایشگاهی، و قیمت دقیق هر برند را بهخاطر اختلاف فروشگاهها نمینویسم.
SKF
- منشأ: شرکت سوئدی سازندهی بلبرینگ؛ کد اصلی این غلتک VKM 13100 است. در مشخصات فنی، قطر حدود ۵۹ میلیمتر، عرض حدود ۲۲ میلیمتر و نوع عملکرد دستی ذکر شده است.
- اعتبار: در بازار قطعهی خودرو بهعنوان برند مرجع این کد شناخته میشود و کیتهای تایم SKF هم معمولاً بهخاطر کیفیت غلتکها توصیه میشوند.
- سطح قیمت: معمولاً بالاتر از برندهای متفرقه و بسیاری از نمونههای داخلی.
- مناسب چه کسی: کسی که میخواهد کمترین ریسک را روی مجموعه تایم بپذیرد و از فروشندهی معتبر با ضمانت اصالت میخرد. نمونههای تقلبی SKF در بازار کم نیست.
INA و FAG (گروه شفلر)
- منشأ: INA و FAG هر دو زیرمجموعهی Schaeffler آلمان هستند. معادل فنی رایج این غلتک در INA کد 531 0030 10 است. فروشگاههای ایرانی همین کد VKM13100 را روی محصولات INA و FAG هم مینویسند.
- اعتبار: در بازار ایران برند جاافتادهای برای سفتکن و هرزگرد تایم است. بعد از تحریمها، مسیر تأمین ممکن است از نمایندگی مستقیم آلمان نباشد و بخشی از کالا از کشورهای دیگر بیاید؛ برای همین اصالت جعبه و فروشنده اهمیت بیشتری پیدا میکند.
- سطح قیمت: معمولاً در ردهی بالا یا کمی پایینتر از SKF اصل، بسته به فروشنده.
- مناسب چه کسی: کسی که برند اروپایی میخواهد و کد INA را با قطعهی بازشده مطابقت میدهد.
ایساکو
- منشأ: قطعهی شرکتی ایرانخودرو. چند فروشگاه ایرانی کد ایساکو این سفتکن را 1160100331 نوشتهاند و آن را برای موتور XU7 و XU7P مناسب دانستهاند. این کد را در کاتالوگ رسمی ایساکو خودم بازبینی نکردم، پس هنگام خرید روی جعبه یا فاکتور چک کنید.
- اعتبار: برای مالک پژو و سمند، مسیر شرکتی معمولاً قابل پیگیریتر است و امکان استعلام اصالت وجود دارد.
- سطح قیمت: معمولاً متوسط تا بالا، کمتر از برخی نمونههای وارداتی اسمدار و بیشتر از برندهای متفرقه.
- مناسب چه کسی: کسی که قطعهی شرکتی با فاکتور و گارانتی میخواهد.
CARISMA
- منشأ: برند افترمارکت که در بازار ایران روی بلبرینگ و غلتک دیده میشود. در محصول سرچراغ، روی خود قطعه نام Carisma و کد VKM13100 حک شده و جعبه با عبارت ISO/TS 16949 عرضه شده است. کشور سازنده در صفحهی محصول نیامده است.
- اعتبار: بررسی مستقل قابلاتکایی از دوام این مدل پیدا نکردم. پس این برند را باید با گارانتی فروشنده، ظاهر ساخت و تطبیق کد ارزیابی کرد، نه با سابقهی بلندمدت عمومی.
- سطح قیمت: در سرچراغ در ردهی متوسط قرار دارد و از قیمت برخی نمونههای «اصل برند» پایینتر است.
- مناسب چه کسی: کسی که کد VKM 13100 را میخواهد و بودجهاش بین قطعهی متفرقه و برندهای مرجع است؛ به شرط خرید از فروشگاه معتبر با امکان مرجوعی.
نمونهی تقلبی را چطور تشخیص دهیم؟
برندهای SKF و INA در بازار ایران زیاد تقلب میشوند. این نشانهها کمک میکنند، ولی هیچکدام به تنهایی کافی نیستند:
- جعبه پلمب، چاپ تمیز و بدون غلط املایی باشد.
- کد فنی روی جعبه با کد حکشده روی خود غلتک یکی باشد.
- اگر هولوگرام، بارکد یا کد اصالت دارد، فقط از مسیر رسمی همان برند استعلام شود.
- غلتک باید بدون لقی و زبری بچرخد و آببند آن سالم باشد.
- قیمت خیلی پایینتر از سطح بازار، بهخصوص برای SKF و INA، مشکوک است.
- از فروشندهای بخرید که فاکتور و ضمانت اصالت و مرجوعی بدهد.
راهنمای خرید و کدهای معادل VKM 13100
قبل از پرداخت، اینها را چک کنید:
- موتور، نه فقط اسم خودرو: این غلتک برای ۴۰۵، پارس و سمند با موتور XU7 یا XU7P است. پارس TU5، ۴۰۵ TU5 و سمند EF7 قطعهی دیگری میخواهند.
- سفتکن یا هرزگرد ثابت: VKM 13100 سفتکن است. اگر مکانیک هرزگرد ثابت خواسته، این کد را جای آن نخرید.
- کدهای معادل: در منابع فنی این شمارهها بهعنوان معادل یا شمارهی متقاطع آمدهاند: SKF VKM 13100، INA 531 0030 10، Dayco ATB2027، Gates T41129، SNR GT359.04، و شمارههای اصلی پژو و سیتروئن 0829.19، 0829.29 و 0829.54. فروشگاههای ایرانی کد ایساکو 1160100331 را هم معادل همین قطعه معرفی کردهاند.
- ابعاد: در مشخصات SKF، قطر حدود ۵۹ و عرض حدود ۲۲ میلیمتر آمده است. اگر غلتک قدیمی را باز کردهاید، اندازه و شکل توپی وسط را مقایسه کنید.
- برند روی قطعه: فقط به برچسب جعبه اکتفا نکنید؛ حک روی خود غلتک را ببینید.
نصب و نکات تعویض
تعویض سفتکن و تسمه تایم کار حساسی است و اگر علائم تایم اشتباه بسته شود، به موتور آسیب میرسد. این کار را به مکانیک باتجربه بسپارید. چند نکته که خوب است بدانید:
- سفتکن را همراه تسمه عوض کنید، نه جدا از آن.
- وضعیت واتر پمپ و هرزگرد ثابت را در همان سرویس بررسی کنید.
- علائم تایم میللنگ و میلسوپاپ باید درست روی هم قرار بگیرند.
- تسمه را بیش از حد سفت نکنید؛ سفتی زیاد بلبرینگ را زود خراب میکند و شلی زیاد خطر رد کردن دندانه دارد. تنظیم را با ابزار مناسب انجام دهید، نه با حدس.
- بعد از نصب، موتور را با دست چند دور بچرخانید و دوباره علائم را کنترل کنید، بعد استارت بزنید.
- اگر بعد از تعویض صدای زوزه ماند، کشش تسمه، سلامت غلتک و قطعات اطراف را دوباره بررسی کنید.
سؤالات متداول درباره بلبرینگ تایم ۴۰۵
بلبرینگ تایم ۴۰۵ را هر چند کیلومتر عوض کنیم؟
معمولاً همراه تسمه تایم، در بازهای حدود ۵۰ تا ۸۰ هزار کیلومتر یا حداکثر حدود سه تا چهار سال. اگر صدا، لقی یا روغنریزی دیدید، زودتر بررسی کنید.
VKM 13100 سفتکن است یا هرزگرد؟
سفتکن دستی تسمه تایم است، نه هرزگرد ثابت. این دو کد و کاربرد جدا دارند.
این قطعه به پارس TU5 یا سمند EF7 میخورد؟
طبق صفحهی محصول سرچراغ، خیر. فقط موتور XU7 و XU7P. برای TU5 و EF7 باید کد مخصوص همان موتور را بگیرید.
آیا میشود فقط تسمه را عوض کرد و سفتکن را نگه داشت؟
فنی ممکن است، ولی توصیه نمیشود. بلبرینگ کهنه ممکن است تسمه نو را خراب کند و اجرت باز کردن مجدد بیشتر از قیمت یک غلتک تمام شود.
صدای زوزه از جلوی موتور حتماً از بلبرینگ تایم است؟
نه. تسمه دینام و هرزگردهای جلوی موتور هم میتوانند همین صدا را بدهند. مکانیک باید منبع صدا را پیدا کند.
جمعبندی
غلتک سفتکن تسمه تایم قطعهی کوچکی است، اما خراب شدنش میتواند به پارگی تسمه و آسیب موتور XU7 برسد. بهترین کار این است که آن را همراه تسمه، و در صورت نیاز با واتر پمپ و هرزگرد ثابت، در موعد سرویس عوض کنید.
کد مرجع این غلتک VKM 13100 است و معادلهایی مثل INA 531 0030 10 و شمارههای اصلی 0829.19 و 0829.29 دارد. بلبرینگ CARISMA سرچراغ با همین کد برای پژو ۴۰۵، پارس و سمند با موتور XU7 و XU7P معرفی شده و به موتور TU5 و EF7 نمیخورد. مشخصات و قیمت از صفحهی محصول گرفته شده است. پیش از نصب، کد و شکل قطعه را با نمونهی خودرو مطابقت دهید.