شمع خودرو؛ انواع، زمان تعویض، مقایسه برندها و راهنمای خرید شمع پراید، ۲۰۶ و سمند
· ۱۶ دقیقه مطالعه

شمع خودرو کوچکترین قطعهای است که هر چهار سیلندر موتور به آن نیاز دارد. وقتی شمعها سالم باشند، موتور راحت روشن میشود، در دور آرام نرم کار میکند و گاز را بدون تردید میگیرد. وقتی فرسوده شوند، اولین نشانهها معمولاً استارت سخت، ریپ زدن و بالا رفتن مصرف بنزین است.
در این راهنما انواع شمع، علائم خرابی، زمان تعویض و خواندن کد شمع را توضیح میدهیم، شمعهای موجود در سرچراغ را بررسی میکنیم، چهار برند رایج بازار ایران را مقایسه میکنیم و نکات خرید و نصب را مرور میکنیم.
شمع خودرو چه کاری انجام میدهد؟
در موتور بنزینی، مخلوط هوا و بنزین باید در لحظهی درست آتش بگیرد. این کار را شمع انجام میدهد. کوئل ولتاژ بالایی میسازد و از طریق وایرشمع یا مستقیم به شمع میرساند. این ولتاژ بین الکترود مرکزی و الکترود کناری شمع جرقه میزند و احتراق شروع میشود.
شمع علاوه بر جرقه، گرمای نوک خودش را هم به سرسیلندر منتقل میکند. اگر نوک شمع بیش از حد داغ شود، مخلوط قبل از جرقه آتش میگیرد؛ اگر بیش از حد سرد بماند، دوده و روغن روی آن مینشیند. به همین دلیل علاوه بر اندازهی رزوه، درجه حرارتی و طول پایه هم اهمیت دارد.
انواع شمع خودرو
شمعها را بر اساس جنس الکترود مرکزی دستهبندی میکنند. عمرهای زیر عدد راهنمای سازندگان است و به شرایط رانندگی بستگی دارد.
- نیکلی با هستهی مسی (معمولی): ارزانترین نوع است و در بازار ایران بیشتر به نام «تک پلاتین» شناخته میشود. بر اساس راهنمای NGK، عمر اعلامشده برای شمعهای استاندارد نیکلی حدود ۲۰ تا ۴۰ هزار کیلومتر است.
- پلاتینی: نوک الکترود از پلاتین است که در برابر فرسایش جرقه مقاومتر است. عمر آن از نیکلی بیشتر است و در مدلهای بلندعمر NGK تا حدود ۱۰۰ هزار کیلومتر اعلام میشود.
- ایریدیومی: الکترود مرکزی بسیار نازک و از ایریدیوم است. جرقه متمرکزتر میشود و الکترود دیرتر فرسوده میشود. NGK برای ایریدیومهای معمولی (سری IX) حدود ۶۰ هزار کیلومتر و برای مدلهای بلندعمر حدود ۱۰۰ هزار کیلومتر عمر اعلام میکند.
شمعهای دو یا چهار الکترودی چند الکترود کناری دارند، اما بیشتر بودن الکترود به معنی بهتر بودن برای هر موتور نیست؛ باید همان نوعی را بگیرید که سازنده تعریف کرده است.
«تک پلاتین» واقعاً پلاتین است؟
نه. این اسم بیشتر یک اصطلاح بازاری است. NGK هم در راهنمایش توضیح میدهد که عبارت «شمع مسی» دقیق نیست، چون الکترود از آلیاژ نیکل ساخته میشود و فقط در مرکز آن یک هستهی مسی برای انتقال گرما وجود دارد. در سرچراغ هم مشخصات شمع Torch مدل K6RTC همینطور ثبت شده است: «نیکل با هستهی مسی (معروف به تک پلاتین)». پس اگر قیمت یک شمع «تک پلاتین» پایین است، دلیلش پلاتین نبودنش است و ایرادی هم ندارد؛ برای بسیاری از موتورهای معمولی همین نوع استاندارد کافی است.
علائم خرابی شمع
شمع فرسوده معمولاً کمکم خراب میشود. این نشانهها را جدی بگیرید:
- استارت سخت، بهخصوص صبح و در هوای سرد: فاصلهی الکترودها زیاد شده و جرقه ضعیف است.
- ریپ زدن هنگام گاز دادن: یک یا چند سیلندر کامل نمیسوزند.
- لرزش موتور در دور آرام و افت کشش: احتراق یکنواخت نیست.
- بالا رفتن مصرف سوخت: احتراق ناقص بنزین را هدر میدهد.
این علائم فقط به شمع محدود نیستند. کوئل ضعیف، وایرشمع آسیبدیده یا انژکتور مشکلدار هم همین حالتها را ایجاد میکنند. تشخیص نهایی را به مکانیک بسپارید و اگر چراغ چک موتور روشن شد، پیش از تعویض شمعها خطاهای خودرو را با دیاگ بخوانید.
زمان تعویض شمع
عدد ثابتی برای همهی شمعها وجود ندارد و مرجع اصلی، دفترچهی خودرو است. عددهای بخش انواع شمع (حدود ۲۰ تا ۴۰ هزار کیلومتر برای نیکلی، ۶۰ هزار برای ایریدیوم معمولی و تا ۱۰۰ هزار برای مدلهای بلندعمر) فقط راهنما هستند. در توضیحات شمع K6RTC سرچراغ هم پیشنهاد شده حدود هر ۱۰ هزار کیلومتر شمعها را بازبینی کنید و اگر فاصلهی الکترودها زیاد شده یا دوده و روغن روی آنها نشسته، عوضشان کنید. ترافیک سنگین، استارتهای زیاد، بنزین نامرغوب و مشکل روغنسوزی موتور، عمر شمع را کوتاه میکنند.
یک قاعدهی ساده: همیشه هر چهار شمع را با هم عوض کنید. شمعهای نو و کهنه کنار هم باعث احتراق ناهمگون میشوند. اگر همزمان سرویس تسمهها را انجام میدهید، راهنمای تسمه تایم پراید و تیبا و تسمه دینام ۲۰۶ را هم ببینید.
خواندن کد شمع، درجه حرارتی و گپ
هر شمع یک کد فنی دارد که روی بدنه یا جعبه نوشته شده است. هر برند سیستم کدگذاری خودش را دارد، پس باید همان برند را بخوانید. مثلاً NGK BKR6E را در نظر بگیرید:
- عدد ۶: درجه حرارتی شمع است.
- حرف R: شمع مقاومت داخلی دارد و از تداخل الکترومغناطیسی با سیستم برقی خودرو جلوگیری میکند.
- حرف E: طول رزوهی ۱۹ میلیمتر را نشان میدهد؛ همان شمع «پایه کوتاه».

عکس: Slcreza، ویکیمدیا کامنز، CC BY-SA 4.0، بدون برش؛ تغییر اندازه. شمع NGK مدل BKR6E کارکرده است و کد روی بدنهی آن دیده میشود.
درجه حرارتی؛ سرد و گرم
درجه حرارتی نشان میدهد شمع چقدر سریع گرمای نوکش را به سرسیلندر میدهد. شمع سرد گرما را سریعتر منتقل میکند و برای موتورهای پرفشار یا توربو مناسبتر است. شمع گرم گرما را بیشتر نگه میدارد و دوده را بهتر میسوزاند.
نکتهی گیجکننده این است که جهت عدد در همهی برندها یکی نیست:
- در NGK، تورچ و دنسو عدد بزرگتر یعنی شمع سردتر.
- در بوش عدد بزرگتر یعنی شمع گرمتر.
برای همین نمیشود عدد را بین برندها مقایسه کرد. اگر قرار است شمع برند دیگری بگیرید، باید از جدول معادلیابی استفاده کنید. مثلاً در جدولهایی که فروشندگان ایرانی منتشر کردهاند، NGK BKR6E با بوش FR7DC و دنسو K20PR-U همرده معرفی میشود. در جدول توزیعکنندهی تورچ نیز K6RTC معادل NGK BKR6ES آمده است.
گپ شمع
گپ فاصلهی بین الکترود مرکزی و الکترود کناری است. اگر زیاد باشد جرقه ضعیف میشود. مقدار درست را از دفترچهی خودرو یا جعبهی شمع بگیرید و با فیلر بررسی کنید. الکترود مرکزی ایریدیوم بسیار ظریف است، پس بدون نیاز آن را خم نکنید.
شمعهای موجود در سرچراغ
در سرچراغ دو شمع خودرو و یک وایرشمع عرضه میشود. مشخصات زیر از صفحهی هر محصول گرفته شده است.
شمع تک پلاتین TORCHE مدل K6RTC (بسته ۴ عددی)
این شمع استاندارد پایه کوتاه برای سمند، پژو ۲۰۶ تیپ ۲ و ۳، آریسان و پراید معرفی شده است. طبق صفحهی محصول، جنس آن نیکل با هستهی مسی، درجه حرارتی ۶، رزوهی ۱۴ میلیمتر با طول ۱۹ میلیمتر و سایز آچار ۱۶ است.
توضیح مهم صفحه این است که برای پراید، این شمع مخصوص مدلهای یورو ۲ تا حدود سال ۱۳۹۲ است و مدلهای یورو ۴ شمع دیگری لازم دارند.
شمع تک پلاتین پایه کوتاه TORCHE مدل K6RTC مناسب برای سمند، پژو 206، آریسان و پراید بسته 4 عددی۲۲۰٬۰۰۰شمع سوزنی ایریدیوم TORCHE مدل K7RTI (بسته ۴ عددی)
این شمع ایریدیومی پایه کوتاه برای شاهین توربو، دنا توربو، سمند توربو و پژو ۲۰۶ تیپ ۲ و ۳ معرفی شده است. الکترود مرکزی آن سوزنی از ایریدیوم است، درجه حرارتی ۷ (سرد) دارد، رزوهی ۱۴ میلیمتر با طول ۱۹ میلیمتر، سایز آچار ۱۶، واشر تخت و ترمینال صاف.

عکس: تصویر کالای فروشگاه سرچراغ؛ مربوط به محصول معرفیشده.
چون K7RTI سردتر از K6RTC است، صفحهی محصول هشدار میدهد: اگر کد قبلی خودروی شما K6RTI بوده و موتور توربو نیست، پیش از تعویض با مکانیک مشورت کنید. اگر شمع فعلی پایه بلند است، این مدل مناسب نیست.
شمع سوزنی ایریدیوم TORCHE مدل K7RTI پایه کوتاه مناسب شاهین توربو، دنا توربو، سمند توربو و پژو 206 بسته 4 عددی۹۹۰٬۰۰۰وایرشمع تقویتی چمپیون
وایرشمع ولتاژ کوئل را به شمع میرساند. شمع نو روی وایر ترکخورده یا سوخته هم نمیتواند جرقهی کامل بدهد. وایرشمع تقویتی چمپیون در سرچراغ برای خانوادهی تیبا، ساینا و کوییک ثبت شده است. صفحهی محصول تصریح میکند که واژهی «تقویتی» به معنی افزایش تضمینی توان یا کاهش قطعی مصرف سوخت نیست. پیش از نصب، طول کابلها و شکل اتصالات را با نمونهی موجود خودرو مقایسه کنید.
وایرشمع تقویتی چمپیون برای سیستم جرقهزنی خانواده تیبا، ساینا و کوییکناموجودبرای دیدن همهی این محصولات میتوانید به دسته شمع و وایرشمع در سرچراغ مراجعه کنید. اگر مشکل از کوئل است، دسته کوئل را هم ببینید.
بهترین شمع پراید، ۲۰۶، ۴۰۵ و سمند چیست؟
پاسخ یکی نیست، چون نوع موتور مهمتر از نام خودرو است. اینها اطلاعاتی است که فروشندگان و راهنمای خرید ایرانی بیان کردهاند:
- پژو ۴۰۵، پارس و سمند با موتور XU7: معمولاً شمع پایه کوتاه با رزوهی ۱۹ میلیمتر میگیرند.
- پژو ۲۰۶ تیپ ۲ (TU3): پایه کوتاه. اما یکسان بودن طول پایه به این معنی نیست که هر شمع مناسب XU7 برای TU3 هم تأیید شده باشد.
- پژو ۲۰۶ تیپ ۵ (TU5)، ۲۰۷ و رانا: معمولاً شمع پایه بلند با رزوهی ۲۶٫۵ میلیمتر نیاز دارند. شمع پایه کوتاه مناسب XU7 لزوماً برای این موتورها مناسب نیست.
- سمند، سورن و دنا با موتور EF7: نسخهی معمولی و توربو شمع متفاوتی میخواهند.
- پراید: شمع پایه کوتاه معمولی. فهرست سرچراغ برای K6RTC فقط پرایدهای یورو ۲ تا حدود سال ۱۳۹۲ را تأیید میکند.
در عمل، برای سمند، ۲۰۶ تیپ ۲ و ۳ و پراید یورو ۲ که شمع معمولی میخواهند، K6RTC گزینهی اقتصادی است. برای ۲۰۶ تیپ ۲ و ۳ که ایریدیوم میخواهند، یا موتورهای توربوی شاهین، دنا و سمند، K7RTI معرفی شده است. پژو ۴۰۵ و پارس در فهرست سازگاری این دو کالا نیامدهاند؛ اگر این خودروها را دارید، کد شمع فعلی را با مشخصات کالا مقایسه کنید.
مقایسه برندهای شمع در بازار ایران
چهار برند زیر در راهنماهای خرید و فروشگاههای ایرانی بیشتر دیده میشوند. سطح قیمتها نسبی است و قیمت دقیق بین فروشندگان تفاوت دارد. این مقایسه بر اساس اطلاعات سازندگان و فروشندگان است، نه آزمایش اختصاصی.
۱. NGK – ژاپن
- خاستگاه: برند ژاپنی که در بسیاری از راهنماها پرفروشترین برند شمع جهان معرفی میشود و شمعهای آن فابریک بعضی خودروسازان ژاپنی است.
- کیفیت و شهرت: شهرت بالا برای کیفیت ساخت و جرقهی یکنواخت. برای موتورهای ایرانی کدهایی مثل BKR6E (نیکلی) و BKR6EIX (ایریدیوم) رایج است.
- سطح قیمت: میانی تا بالا.
- مناسب چه کسی است: کسی که میخواهد برند شناختهشده بخرد و حاضر است برای اصالت بیشتر هزینه کند.
- نکته: به دلیل همین محبوبیت، NGK یکی از پرتقلبترین برندها در بازار ایران است.
۲. بوش (Bosch) – آلمان
- خاستگاه: شرکت آلمانی که از سال ۱۸۸۶ فعال است.
- کیفیت و شهرت: مدلهای نیکلی تا ایریدیومی عرضه میکند. در بازار ایران شمعهای سوزنی و ایریدیومی آن، مثل FR8DI30، برای ۴۰۵، پراید، ۲۰۶ تیپ ۲ و ۳ و سمند توسط فروشندگان معرفی میشوند.
- سطح قیمت: میانی تا بالا.
- مناسب چه کسی است: کسی که کیفیت اروپایی میخواهد و عدد درجه حرارتی را درست میخواند. جهت عدد درجه حرارتی در بوش برعکس NGK است.
- نکته: روی بعضی بستههای بوش برچسب هولوگرام با کد استعلام هست، اما نبودنش بهتنهایی دلیل تقلبی بودن نیست.
۳. دنسو (Denso) – ژاپن
- خاستگاه: تأمینکنندهی بزرگ قطعات خودرو که از سال ۱۹۴۹ از تویوتا جدا شده است.
- کیفیت و شهرت: مدل نیکلی K20PR-U با الکترود کناری شیاردار U-Groove شناختهشده است. این شیار برای رشد بهتر شعله طراحی شده و برای ۴۰۵، ۲۰۶ تیپ ۲ و ۳، پارس، سمند و پراید معرفی میشود.
- سطح قیمت: میانی.
- مناسب چه کسی است: کسی که شمع معمولی با کیفیت بالا میخواهد و به نرمی کارکرد موتور اهمیت میدهد.
- نکته: ژاپنی بودن برند به معنی ساخت ژاپن نیست؛ کشور سازنده روی جعبه را بخوانید و کد تولید شمعهای داخل یک بسته باید یکسان باشد.
۴. تورچ (TORCH) – چین
- خاستگاه: تولیدکنندهی چینی که از سال ۱۹۶۱ در ژوژو فعالیت دارد و از سال ۲۰۰۵ جزو گروه Weichai است. بنا بر معرفی خود شرکت، تأمینکنندهی فابریک چند خودروساز چینی است.
- کیفیت و شهرت: در بازار ایران به قیمت اقتصادی و تنوع محصول شناخته میشود؛ از شمع نیکلی تا ایریدیومی. منابع ایرانی آن را برای خودروهای داخلی «قابل قبول» میدانند و در جدولهای معادلیابی با NGK مقایسه میشود.
- سطح قیمت: اقتصادی. در زمان نگارش این مقاله، بستهی چهارتایی ایریدیوم K7RTI سرچراغ حدود چهار و نیم برابر بستهی چهارتایی K6RTC قیمت دارد.
- مناسب چه کسی است: کسی که شمع نو با قیمت پایین میخواهد، یا ایریدیوم را با بودجهی کمتر امتحان میکند. هر دو شمع سرچراغ از این برند هستند.
چمپیون (آمریکا) و Eyquem (فرانسه) هم در بازار ایران عرضه میشوند؛ چمپیون هم نمونهی تقلبی دارد و Eyquem بیشتر برای خودروهای فرانسوی معرفی میشود.
شمع پلاتینی یا ایریدیومی؟
این دو را با هم مقایسه کنیم:
- قیمت: ایریدیوم گرانتر است، اما گرانتر بودن به معنی بهتر بودن در هر خودرو نیست.
- جرقه و دوام: الکترود نازک ایریدیوم جرقهی متمرکز میدهد و دیرتر فرسوده میشود.
- سازگاری: مهمترین عامل کد درست است. شمع ایریدیومی با درجه حرارتی یا طول پایهی اشتباه از شمع نیکلی درست بدتر عمل میکند.
اگر موتور شما استاندارد و بدون توربو است و سازنده شمع نیکلی تعریف کرده، لازم نیست حتماً ایریدیوم بخرید. اگر موتور توربو دارید یا میخواهید فاصلهی تعویض را بلندتر کنید، ایریدیوم منطقیتر است.
راهنمای خرید و تشخیص شمع تقلبی
پیش از خرید این موارد را بررسی کنید:
- کد شمع قبلی و دفترچه: کد روی شمع فعلی را با دفترچهی خودرو مقایسه کنید؛ ممکن است شمع قبلی هم اشتباه انتخاب شده باشد.
- طول پایه: کوتاه (۱۹ میلیمتر) یا بلند (۲۶٫۵ میلیمتر). این دو قابل جایگزینی نیستند.
- درجه حرارتی: با نوع موتور بخواند. موتور توربو معمولاً شمع سردتر میخواهد.
- منبع خرید: فروشندهای که کد فنی و کشور سازنده را شفاف میگوید و بعد از خرید پاسخگوست.
برای تشخیص تقلبی بودن، به یک نشانه اکتفا نکنید:
- چاپ روی بدنه: نوشتهها باید تمیز و بدون پخششدگی باشد. NGK میگوید فونت متفاوت یا چاپ لکهدار نشانهی مشکوک است.
- شمارهی سری ساخت روی ششگوشی: در شمع NGK اصل باید باشد.
- الکترودها: شکل و جوش الکترود را با نمونهی اصل مقایسه کنید. در ایریدیوم تقلبی معمولاً الکترود مرکزی ضخیمتر و جوش ناصافتر است.
- کد تولید: در بستهی پلمپ دنسو، کد تولید همهی شمعها یکی است.
- قیمت: قیمت خیلی پایینتر از بازار اولین علامت خطر است.
نصب شمع؛ نکات مهم
اگر ابزار و تجربه دارید، تعویض شمع کار نسبتاً سبکی است. اما چند اشتباه کوچک میتواند سرسیلندر آلومینیومی را خراب کند.
- موتور سرد باشد: شمع را روی موتور گرم باز نکنید؛ احتمال آسیب به رزوهی آلومینیومی بیشتر است.
- اطراف شمع را تمیز کنید و یکییکی عوض کنید: تا خاک داخل سیلندر نیفتد و وایرها جابهجا نشوند.
- گپ را کنترل کنید: با فیلر. روی جعبه یا در دفترچه، مقدار درست را ببینید.
- با دست جا بیندازید: شمع را اول با دست تا نشستن واشر ببندید تا رزوه کج نشود.
- گشتاور درست: طبق راهنمای NGK، برای شمع ۱۴ میلیمتری واشردار در سرسیلندر آلومینیومی گشتاور حدود ۲۴ تا ۲۹ نیوتنمتر توصیه میشود. اگر آچار گشتاورسنج ندارید، شمع را بعد از نشستن واشر حدود نیم تا دوسوم دور بیشتر سفت کنید. در صورت تفاوت، توصیهی سازندهی موتور مقدم است.
- گریس ضدگیر (آنتیسیز) نزنید یا خیلی کم بزنید: NGK میگوید رزوهی شمعهایش پوشش ضدخوردگی دارد و روانکار گشتاور واقعی را تا ۲۰ درصد تغییر میدهد. اگر به هر دلیل استفاده کردید، گشتاور را کمتر کنید.
- وایر یا کوئل را کامل جا بزنید: اتصال شل باعث نشت جرقه میشود.
سؤالات متداول درباره شمع خودرو
شمع پراید را هر چند کیلومتر عوض کنیم؟
برای شمع نیکلی عدد راهنما حدود ۲۰ تا ۴۰ هزار کیلومتر است و شمع K6RTC سرچراغ بازبینی حدود هر ۱۰ هزار کیلومتر را پیشنهاد میکند. اگر علائم استارت سخت یا ریپ دیدید، منتظر رسیدن به کیلومتر مشخص نمانید.
شمع ایریدیوم برای پراید و ۲۰۶ میشود؟
فقط اگر کد و طول پایهی درست باشد. در سرچراغ، K7RTI برای ۲۰۶ تیپ ۲ و ۳ و موتورهای توربو معرفی شده، اما برای پراید معرفی نشده است. چون K7RTI سردتر از K6RTC است، برای ۲۰۶ غیرتوربو اگر شک دارید با مکانیک مشورت کنید.
فرق شمع پایه کوتاه و پایه بلند چیست؟
مربوط به طول رزوه است: پایه کوتاه حدود ۱۹ و پایه بلند حدود ۲۶٫۵ میلیمتر. اشتباه گرفتن آنها نوک شمع را در جای درست محفظهی احتراق قرار نمیدهد. موتور TU5 معمولاً شمع پایه بلند میخواهد.
آیا میتوان فقط یک شمع را عوض کرد؟
فنی ممکن است، اما توصیه نمیشود. شمعها را ست عوض کنید تا احتراق همهی سیلندرها یکنواخت باشد.
شمع جدید زدهام ولی هنوز ریپ میزند. مشکل چیست؟
ممکن است مشکل از وایرشمع، کوئل، انژکتور یا کد اشتباه شمع باشد. به مکانیک مراجعه کنید تا قطعات جرقهزنی را تست کند و خطاهای خودرو را با دیاگ بخواند.
جمعبندی
شمع خودرو قطعهی ارزان و تأثیرگذاری است. انتخاب درست یعنی کد درست، طول پایهی درست و درجه حرارتی مناسب موتور. نام برند و جنس الکترود بعد از اینها اهمیت دارند. شمع نیکلی معمولی برای بسیاری از موتورهای استاندارد کافی است و ایریدیوم برای موتور توربو یا کسی که فاصلهی تعویض بلندتر میخواهد منطقیتر است.
در سرچراغ، شمع TORCHE مدل K6RTC برای سمند، پژو ۲۰۶ تیپ ۲ و ۳، آریسان و پراید یورو ۲، و شمع ایریدیوم K7RTI برای ۲۰۶ تیپ ۲ و ۳ و موتورهای توربوی شاهین، دنا و سمند معرفی شده است. پیش از خرید حتماً کد شمع فعلی خودروی خود را با مشخصات کالا مقایسه کنید. مشخصات و سازگاری کالاهای معرفیشده از صفحهی محصول سرچراغ گرفته شده است.